Stinzenplanten

mei

Elk voorjaar zijn er in de tuin van De Schierstins mensen te vinden die op zoek zijn naar typische voorjaarsbloeiers: de stinzenplanten. Het zijn planten die vanouds in tuinen van adellijke families en notabelen te vinden zijn. Zij voelen zich het beste thuis in natuurlijk aangelegde, parkachtige tuinen, waar ze kunnen verwilderen. Het zijn van oorsprong geen inheemse planten.
Het merkwaardige is dat stinzenplanten buiten deze parken - in het omringende veld - niet of nauwelijks gedijen. Ze aarden het best in vruchtbare losse grond die jaren achtereen door de mens bewerkt is: bemest, vergraven, verbeterd en beplant met bomen en struiken. Op den duur redden de stinzenplanten zichzelf, zoals in park Jongema State te Raerd, waar de state in 1912 gesloopt is. De stinzenplanten waarderen ook struiken en bomen met snel verterend blad, zoals de es, in hun omgeving. De bomen laten in het vroege voorjaar de zonnestralen door als deze planten in bloei staan.

( Foto: De Schierstins met bloeiende ‘stinzeblomkes’, het Haarlems klokkenspel )

 

 

middeleuwen

Stinzenplanten worden voor het eerst vermeld in boeken of documenten uit de tweede helft van de 16e eeuw. Een plant als het lenteklokje (maarteblomke) wordt reeds in 1420 genoemd. Grote opgang maken de stinzenplanten vanaf de eerste helft van de 18e eeuw. Dat houdt verband met de opkomst van tuinen in de Engelse landschapsstijl: parkachtige tuinen met heuveltjes, vijvers, grillig lopende paden en groepjes bomen en struiken. Voor stinzenplanten een ideaal oord om buiten de perkjes te treden en te verwilderen. De eigenaren laten dat toe, want het past in het concept van een natuurlijke tuin. Ze laten zelfs met opzet deze planten verwilderen.

( Afbeelding: Eerste middeleeuws schilderij met stinzenplanten als lenteklokje en daarnaast het viooltje en sleutelbloem )

 

 

Het is aan dr. J. Botke te danken dat de naam stinzenplanten is ingevoerd. In zijn boek De Gritenij Dantumadiel (1932) spreekt hij als eerste over 'stinsenplanten'. Daarmee bedoelt hij de planten rond De Schierstins die door de dorpsbewoners 'stinzeblomkes' worden genoemd (het Haarlems klokkenspel).

In 2001 is de tuin van De Schierstins na een grondige renovatie heropend. Sindsdien groeit er een veel grotere variatie en hoeveelheid stinzenplanten. Een werkgroep beheert de stinzenplanten in de tuin. Zij houden met andere beheerders/bezitters ook een wekelijkse inventarisatie van de stinzenplanten in: Stinzenflora monitor

De voornaamste stinzenplanten rondom De Schierstins:

 Adderwortel  Persicaria bistorta  Njirrewoartel
 Boerenkrokus  Crocus tommasinianus Herb  Boerekrookje
 Bonte krokus  Crocus vernus  Krookje
 Breed longkruid  Pulmonaria officinalis L.  Longkrûd
 Gele anemoon  Anemone ranunculoides  Giele anemoan
 Gevlekte aronskelk  Arum maculatum  Aronstsjelk
 Grote sneeuwroem  Scilla siehei  Grutte Stjerblom
 Haarlems klokkenspel  Saxifraga granulata L. var. plena  Haarlimmer klokkespul
 Holwortel  Corydalis bulbosa (L.) DC  Holwoartel
 Italiaanse aronskelk  Arum italicum  Italiaanske aronstsjelk
 Kleine sneeuwroem  Scilla sardensis  Lytse stjerblom
 Knikkende vogelmelk  Ornithogalum nutans  Grutte gersstjer
 Lenteklokje  Leucojum vernum L.  Maarteblomke
 Sneeuwklokje  Galanthus nivalis L.  Liderke
 Oosterse sterhyacint  Scilla siberica  Stjerhyasint
 Vingerhelmbloem  Corydalis solida (L.) Clairv.  Helmblom
 Wilde hyacint  Hyacinthoides non-scripta  Wylde hyasint
 Wilde narcis  Narcissus pseudonarcissus L.  Titelroas
 Winterakoniet  Eranthis hyemalis (L.) Salisb.  Ayttablomke

Foto's stinzenplanten

Winterakoniet - Ayttablomke
Sneeuwklokje - Liderke
Lenteklokje - Maarteblomke
Bonte krokus - Krookje
Vingerhelmbloem - Helmblom
Holwortel - Holwoartel
Wilde narcis - Titelroas
Grote sneeuwroem - Grutte Stjerblom
Wilde hyacint - Wylde hyasint
Haarlemsklokkenspel -  Haarlimmer klokkespul

En dan zijn er rondom De Schierstins nog planten die wel tot de stinzenflora behoren, maar geen echte stinzenplanten zijn.
De grote stinzenplantenkenner D.T.E. van der Ploeg (1919-2006) noemde ze het 'byguod'.

De belangrijkste bij De Schierstins zijn:

 Bosgeelster  Gagea lutea (L.) Ker-Gawl.  Boskgoudstjer
 Bostulp  Tulipa sylvestris L.  Wylde tulp
 Donkere ooievaarsbek  Geranium phaeum L.  Brune earrebarrebek
 Droogbloeier (herfsttijloos)  Colchicum byzantinum Ker-Gawl.  Droechbloeier
 Hartbladzonnebloem  Doronicum pardalianches  Foarjierssinneblom
 Gewone vogelmelk  Ornithogalum umbellatum  Gersstjer
 Kievitsbloem  Fritillaria meleagris  Ljippeblom
 Lievevrouwebedstro  Galium odoratum (L.) Scop.  Frouwebêdstrie
 Pimpernoot  Staphylea pinnata L.  Pimpernút
 Prachtframboos  Rubus spectabilis Pursh.  Prachtframboas
 Zenegroen  Ajuga reptans L.  Krûpend grien

Foto's byguod

Bosgeelster - Boskgoudstjer
Donkere Ooievaarsbek - Brune Earrebarrebek
Pimpernoot - Pimpernút
Prachtframboos - Prachtframboas
Gewone vogelmelk - Gersstjer